Thị trường Forex là nơi các đồng tiền được mua và bán nhằm tìm kiếm lợi nhuận từ sự thay đổi tỷ giá giữa chúng. Với người mới bắt đầu, việc hiểu rõ những khái niệm nền tảng là bước đầu tiên và quan trọng nhất trước khi tham gia giao dịch bằng tiền thật.

1. Bản chất của giao dịch tiền tệ

Giao dịch Forex (Foreign Exchange) là quá trình mua một loại tiền tệ và đồng thời bán một loại tiền tệ khác, với kỳ vọng thu lợi nhuận từ sự biến động tỷ giá giữa hai đồng tiền đó.
Nếu tỷ giá di chuyển theo hướng bạn dự đoán, bạn có lãi; nếu ngược lại, bạn sẽ chịu lỗ.

Forex khác với thị trường chứng khoán ở một số điểm cốt lõi:

• Không có sàn giao dịch tập trung như HOSE hay NYSE; mọi giao dịch diễn ra thông qua mạng lưới toàn cầu gồm ngân hàng, broker, quỹ đầu tư và trader cá nhân.

• Thị trường hoạt động 24 giờ mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần, luân phiên qua các phiên châu Á, châu Âu và châu Mỹ.

• Đây là thị trường có thanh khoản rất cao, biến động lớn, tạo nhiều cơ hội nhưng cũng đòi hỏi người tham gia phải có kiến thức và quản lý rủi ro nghiêm túc.

2. Các khái niệm nền tảng bạn cần biết

Cặp tiền tệ (Currency Pairs)

Forex không giao dịch từng đồng tiền riêng lẻ, mà luôn giao dịch theo cặp tiền tệ. Ví dụ:
EUR/USD = 1.10 nghĩa là 1 euro đổi được 1.10 đô la Mỹ.

Trong một cặp tiền:

• EUR là tiền cơ sở (base currency)

• USD là tiền định giá (quote currency)

Khi giao dịch:

• BUY: bạn kỳ vọng tiền cơ sở tăng giá so với tiền định giá

• SELL: bạn kỳ vọng tiền cơ sở giảm giá

Điều này có nghĩa là khi giao dịch EUR/USD, bạn không “mua euro vật lý”, mà đang dự đoán sự thay đổi giá trị giữa hai đồng tiền.

Pip, Lot và Spread: Ba khái niệm bắt buộc phải hiểu

Đây là phần khiến nhiều người mới bối rối nhất, nhưng lại là nền tảng để hiểu lợi nhuận, thua lỗ và chi phí giao dịch.

Pip là gì?

Pip (Percentage in Point) là đơn vị đo lường mức thay đổi nhỏ nhất của tỷ giá trong Forex.

• Với hầu hết các cặp tiền, 1 pip = chữ số thập phân thứ 4

  • Ví dụ: EUR/USD từ 1.1000 → 1.1001 = tăng 1 pip

• Với các cặp có JPY, 1 pip = chữ số thập phân thứ 2

  • Ví dụ: USD/JPY từ 110.00 → 110.01 = tăng 1 pip

Pip cho biết giá đã di chuyển bao nhiêu, nhưng chưa nói lên bạn lời hay lỗ bao nhiêu tiền.
Muốn biết điều đó, bạn cần hiểu tiếp về lot.

Lot là gì?

Lot là kích thước giao dịch, hay nói cách khác là quy mô lệnh bạn đặt.

Có 3 loại lot phổ biến:

• Standard lot = 100,000 đơn vị tiền cơ sở

• Mini lot = 10,000 đơn vị

• Micro lot = 1,000 đơn vị

Ví dụ:

• Nếu bạn BUY 1 micro lot EUR/USD, nghĩa là bạn đang giao dịch 1,000 EUR.

• Nếu giá đi lên 10 pip, lợi nhuận của bạn sẽ nhỏ hơn nhiều so với khi giao dịch 1 standard lot.

👉 Lot càng lớn → mỗi pip lời/lỗ càng lớn.
Đây là lý do người mới thường được khuyên bắt đầu với micro hoặc mini lot.

Mối quan hệ giữa Pip và Lot

• Pip = giá di chuyển bao nhiêu

• Lot = bạn giao dịch lớn hay nhỏ

Lợi nhuận/thua lỗ = số pip × giá trị pip × số lot

Vì vậy, hiểu pip mà không hiểu lot sẽ khiến bạn đánh giá sai rủi ro của một lệnh giao dịch.

Spread là gì?

Spread là chênh lệch giữa giá mua (Ask) và giá bán (Bid).

Ví dụ:

• EUR/USD có giá Bid = 1.1000, Ask = 1.1002
  → Spread = 2 pip

Spread chính là chi phí giao dịch cơ bản trong Forex.
Ngay khi bạn mở lệnh, bạn thường đang ở trạng thái lỗ bằng spread.

Một số điểm cần lưu ý:

• Cặp tiền thanh khoản cao (EUR/USD, USD/JPY…) thường có spread thấp

• Spread có thể giãn mạnh khi:

  • Tin tức lớn được công bố

  • Thị trường thanh khoản thấp

  • Broker kém minh bạch

Thanh khoản và thị trường mở rộng

Forex là thị trường có thanh khoản cao nhất thế giới, với khối lượng giao dịch mỗi ngày lên đến hàng nghìn tỷ đô la.
Nhờ đó:

• Lệnh được khớp nhanh

• Ít bị kẹt lệnh

• Phù hợp cho cả giao dịch ngắn hạn và dài hạn

3. Các cặp tiền chính và cách chọn ban đầu

Các cặp tiền chính (major pairs) là những cặp có USD và được giao dịch nhiều nhất:

• EUR/USD

• USD/JPY

• GBP/USD

Những cặp này có:

• Thanh khoản cao

• Spread thấp

• Biến động tương đối ổn định

Vì vậy, người mới nên bắt đầu với 1–2 cặp tiền chính, thay vì giao dịch quá nhiều cặp cùng lúc.

4. Các hình thức giao dịch cơ bản

Forex có nhiều cách tham gia thị trường:

• Spot Forex: giao dịch theo giá hiện tại

• Forwards & Futures: hợp đồng kỳ hạn và tương lai

• Options: quyền chọn dựa trên biến động giá

Với người mới, spot Forex là hình thức cơ bản và dễ tiếp cận nhất.

5. Quản lý rủi ro và tài khoản demo

Forex là thị trường biến động mạnh, kết hợp với đòn bẩy cao có thể gây thua lỗ nhanh nếu không kiểm soát tốt.

Người mới nên:

• Thực hành trên tài khoản demo để hiểu thị trường

• Xác định mức lỗ tối đa cho mỗi lệnh

• Luôn sử dụng stop-loss

• Hiểu rõ đòn bẩy và margin trước khi dùng tiền thật

6. Quan điểm tổng thể khi bắt đầu

Forex không phải con đường làm giàu nhanh, mà là một thị trường tài chính đòi hỏi kiến thức, kỷ luật và quản lý rủi ro. Trước khi giao dịch bằng tiền thật, bạn cần xây dựng nền tảng vững chắc và hiểu rõ cách thị trường vận hành.

Tóm lại

Trước khi mạo hiểm vốn, hãy chắc chắn bạn đã hiểu:

• Cách đọc cặp tiền và tỷ giá

• Pip, lot và spread hoạt động ra sao

• Cách lựa chọn cặp tiền phù hợp

• Quản lý rủi ro với stop-loss và money management

• Thực hành trên tài khoản demo

Đây là nền móng mà mọi trader bền vững đều phải xây dựng trước khi bước vào thị trường thực tế.

Bài tiếp theo trong series Giao dịch Forex 101 - Bài 05: Order là gì? Market Order, Limit Order, Stop Order & cách dùng đúng

▶️ GIAO DỊCH FOREX 101 – BÀI 1: FOREX LÀ GÌ VÀ VÌ SAO NHIỀU NGƯỜI LỰA CHỌN GIAO DỊCH FOREX?
▶️ GIAO DỊCH FOREX 101 - BÀI 2: CÁCH ĐỌC CẶP TIỀN VÀ HIỂU CÁC LOẠI CHART TRONG FOREX
▶️ GIAO DỊCH FOREX 101 - BÀI 3: BẮT ĐẦU GIAO DỊCH FOREX TỪ ĐÂU CHO ĐÚNG?